පසුගිය වසර පහළොවක කාලය තුළ, විශේෂයෙන්ම ඇඟලුම් ක්ෂේත්රයේ කාර්මික වර්ධනය උදෙසා වෙළෙඳ ප්රතිපත්තියක් කෙතරම් ප්රබල මෙවලමක් විය හැකිද යන්න පෙන්වා දෙන ප්රමුඛ උදාහරණයක් ලෙස වියට්නාමය ඉස්මතු පෙන්වා දිය හැක. මෙම පරිවර්තනයට ප්රධාන වශයෙන් හේතු වී ඇත්තේ නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් (FTAs), අපනයන කේන්ද්රීය නිෂ්පාදනය සහ ගෝලීය අගය දාමයන්ට සාර්ථකව ඒකාබද්ධ වීම යන කරුණු කෙරෙහි වියට්නාමය දක්වා ඇති උපායමාර්ගික අවධානයයි.
වියට්නාමයේ මෙම අත්දැකීමෙන් ශ්රී ලංකාවට වටිනා පාඩම් ලබාගත හැකි අතර, ඒවා ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික, කාර්මික සහ වෙළෙඳ පරිසරයට ගැළපෙන ලෙස සකස් කරගැනීම වැදගත් වේ.
වියට්නාමයේ ප්රගතිය ශ්රී ලංකාවේ වර්තමාන වෙළෙඳ පැතිකඩ සමඟ සැසඳීමේදී තවදුරටත් පැහැදිලි වේ. පසුගිය දශක කිහිපය තුළ වියට්නාමය වෙළෙඳ ප්රතිපත්තිය හුදෙක් ආර්ථික කළමනාකරණ මෙවලමක් ලෙස නොව, සැලසුම්ගත වර්ධන උපායමාර්ගයක් ලෙස භාවිතා කර ඇත. ඒ අනුව, ආර්ථිකයන් 60ක් පමණ ආවරණය කරන ද්විපාර්ශ්වික සහ බහුපාර්ශ්වික නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් 19ක් ක්රියාත්මක කිරීමට වියට්නාමය සමත්වී ඇත.
මෙම ක්රියාමාර්ග වියට්නාමයේ වෙළෙඳ විවෘතභාවය 1988දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 19%ක් වූ මට්ටමෙන් 2022 වන විට 184% දක්වා ඉහළ නැංවීමට දායක වී ඇත. වෙළෙඳ විවෘතභාවය යනු රටක ජාත්යන්තර වෙළෙඳාමේ වටිනාකම එරට දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ ප්රතිශතයක් ලෙස මැනීමයි. සාමාන්යයෙන් එම අනුපාතය වැඩි වීම, එම රට ගෝලීය වෙළෙඳපොළ සමඟ වඩාත් ශක්තිමත් ලෙස ඒකාබද්ධ වී ඇති බව පෙන්වයි.
ඊට සාපේක්ෂව, ශ්රී ලංකාවේ වෙළෙඳ විවෘතභාවය 50% සිට 55% අතර මට්ටමක පවතින බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත. මෙය ජාත්යන්තර වෙළෙඳාම ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකය තුළ සාපේක්ෂව අඩු භූමිකාවක් ඉටු කරන බවත්, රටේ වර්ධන රටාව තවමත් වැඩි වශයෙන් අභ්යන්තර කේන්ද්රීය ස්වභාවයක් දරන බවත් පෙන්වා දෙයි.
වියට්නාමයේ නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් ජාලය තුළ Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership (CPTPP), EU-Vietnam Free Trade Agreement (EVFTA), Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP) වැනි ප්රධාන ගිවිසුම් මෙන්ම, එක්සත් රාජධානිය, ඉස්රායලය සහ එක්සත් අරාබි එමිරේට්ස් වැනි වෙළෙඳපොළ සමඟ ඇති ද්විපාර්ශ්වික ගිවිසුම් ද ඇතුළත් වේ.
මෙම ගිවිසුම් එකතුවෙන් වියට්නාමයට යුරෝපා සංගමය, එක්සත් රාජධානිය, ජපානය, කැනඩාව, ඔස්ට්රේලියාව, චීනය, දකුණු කොරියාව සහ ආසියාන් රටවල් ඇතුළු ප්රධාන වෙළෙඳපොළවල් වෙත ප්රවේශය ලබා දී ඇති අතර, ඒවා ගෝලීය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ විශාල කොටසක් ආවරණය කරයි.
මෙම පුළුල් වෙළෙඳපොළ ප්රවේශය වියට්නාමය විශ්වාසනීය ගෝලීය සැපයුම් මධ්යස්ථානයක් ලෙස තවදුරටත් ශක්තිමත් කර ඇත. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, 2025 වන විට වියට්නාමයේ ඇඟලුම් අපනයන ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 46 දක්වා ළඟා වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇති අතර, එය ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 21ක වෙළෙඳ අතිරික්තයකින් ද සහාය ලබයි.
තවද, ගෝලීය වෙළෙඳ නාම චීනයෙන් එපිට විවිධ සැපයුම් මූලාශ්ර වෙත යොමුවෙමින් සිටින “China+1” උපායමාර්ගය ද වියට්නාමයේ මෙම වර්ධනය තවදුරටත් ශක්තිමත් කර ඇත.
පසුගිය වසර 15 තුළ වියට්නාමයේ ඇඟලුම් අපනයන ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 13 සිට බිලියන 45 දක්වා විශාල ලෙස වර්ධනය වී ඇති අතර, එය ආසන්න වශයෙන් 250%ක වැඩිවීමක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එයට සාපේක්ෂව, එම කාලය තුළ ශ්රී ලංකාවේ ඇඟලුම් අපනයන ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3.4 සිට බිලියන 5.4 දක්වා පමණක් වර්ධනය වී ඇති අතර, එය 58%ක වැඩිවීමක් ලෙස පෙන්වා දෙයි.
මෙවැනි බහුල වෙළෙඳ ගිවිසුම් සාර්ථකව සාකච්ඡා කර ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා, වියට්නාමය ඉතා මධ්යගත, තාක්ෂණික වශයෙන් ශක්තිමත් සහ දේශපාලනික වශයෙන් බලගැන්වූ වෙළෙඳ සාකච්ඡා ව්යුහයක් ගොඩනඟාගෙන ඇත.
මෙම පද්ධතියේ ප්රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ, විශේෂිත ප්රධාන වෙළෙඳ සාකච්ඡාකරු නියෝජ්ය අමාත්ය මට්ටමේ පත් කර තිබීමයි. එමඟින් අමාත්යාංශ අතර අවශ්ය බලතල සහ සම්බන්ධීකරණය සහතික කරමින්, ජාතික ප්රමුඛතා එකම දිශාවකට ගෙන යාමට සහ වෙළෙඳ සාකච්ඡා විශ්වාසනීය හා සාර්ථක ලෙස ඉදිරියට ගෙන යාමට වියට්නාමයට හැකි වී ඇත.
ප්රධාන ද්විපාර්ශ්වික සාකච්ඡා සඳහා උදාහරණයක් ලෙස ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ පැවැත්වෙන සාකච්ඡා වැනි අවස්ථාවලදී වියට්නාමය සම්පූර්ණ අමාත්යවරයකුගේ නායකත්වය යටතේ විශේෂිත, බහු අමාත්යාංශික කණ්ඩායම් පත් කරයි.
මෙම ආයතනික ව්යුහය වියට්නාමයට ආර්ථිකයන් 60කට වැඩි සංඛ්යාවක් ආවරණය කරන නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් 19ක් සාකච්ඡා කර ගැනීමටත්, ගෝලීය අගය දාමයන්ට ගැඹුරු ලෙස ඒකාබද්ධ වීමටත් හැකි වූ ප්රධාන හේතු අතර එකක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
ශ්රී ලංකාව මෙන්ම, වියට්නාමයද තම ඇඟලුම් අපනයනවලින් ආසන්න වශයෙන් 40%ක් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වෙත අපනයනය කරයි. මෑත කාලය දක්වාම රටවල් දෙකටම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුමක් නොතිබුණද, 2025 අප්රේල් මාසයේදී ඇමරිකාව හඳුන්වාදුන් Reciprocal Tariffs හෙවත් ප්රතිපක්ෂ තීරුබදු ක්රමවේදයෙන් පසු, වියට්නාමය දැන් ඇමරිකාව සමඟ තීරුබදු සම්බන්ධ එකඟතාවකට පැමිණ ඇත.
එමඟින්, තත්ත්වය ස්ථාවර වූ පසු, වියට්නාමයට ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළ වෙත සහනදායී තීරුබදු අනුපාත යටතේ ප්රවේශ වීමේ අවස්ථාව හිමිවනු ඇත.
වියට්නාමයේ ඇඟලුම් අපනයන සඳහා තවත් විශාල වෙළෙඳපොළක් වන ජපානය සමඟ, රටවල් දෙක අතර එකක් පමණක් නොව, වෙන් වෙන්ව ඇති වෙළෙඳ ගිවිසුම් තුනක් ක්රියාත්මක වේ. මෙම ගිවිසුම් රටවල් දෙක අතර වෙළෙඳාම නිදහස් හා පහසු ලෙස සිදුවීමට සහය වන අතර, ජපානයෙන් වියට්නාමයට සිදු වූ සැලකිය යුතු ආයෝජන ද මෙම වෙළෙඳ ප්රවාහය ශක්තිමත් කිරීමට දායක වී ඇත.
එම ආකාරයෙන්ම, යුරෝපා සංගමය, එක්සත් රාජධානිය හෝ දකුණු කොරියාව වැනි වියට්නාමයේ ඇඟලුම් සඳහා ඇති අනෙකුත් ප්රධාන වෙළෙඳපොළවල් සමඟද, දිගු කාලයක සිට ක්රියාත්මක වන වෙළෙඳ ගිවිසුම් පවතී.
ශ්රී ලංකාවේ ඇඟලුම් ක්ෂේත්රයට වියට්නාමයේ සාර්ථකත්වය සරලව පිටපත් කළ නොහැකි වුවද, එයින් ලබාගත හැකි වැදගත් පාඩම් රැසක් තිබේ. නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් හරහා වෙළෙඳපොළ ප්රවේශය ලබා ගැනීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. එය අර්ථවත් වන්නේ ස්ථාවර ප්රතිපත්ති, ආයෝජන සඳහා සූදානම් පරිසරයක් සහ වෙළෙඳපොළ අවශ්යතාට කඩිනමින් ප්රතිචාර දැක්විය හැකි හැකියාවක් තිබෙන විටය.
නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් සාර්ථකව භාවිතා කිරීම සඳහා, සමාගම් තම අමුද්රව්ය සපයාගැනීමේ ක්රමවේද, නිෂ්පාදන ක්රියාවලි සහ අනුකූලතා අවශ්යතා වෙළෙඳපොළ ඉල්ලුමට ගැළපෙන ලෙස සකස් කරගත යුතුය.
වර්තමානයේ ශ්රී ලංකාව ඇඟලුම් අපනයන හරහා වාර්ෂිකව ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 5ක පමණ ආදායමක් උපයන අතර, මෙම ක්ෂේත්රය සෘජුවම පුද්ගලයින් 350,000ක් පමණ රැකියාවල නිරත කරයි. කෙසේ වෙතත්, ඉහළ අපනයන ඉලක්ක ළඟා කර ගැනීම සඳහා ශ්රී ලංකාවට තම නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් උපායමාර්ගය තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමටත්, වෙළෙඳ ප්රතිපත්ති ව්යාපාරිකයන්ට සහ ආයෝජකයන්ට වඩාත් පහසුවෙන් භාවිතා කළ හැකි ආකාරයට ප්රවේශගත කිරීමටත් අවශ්ය වේ.
උපායමාර්ගික නිර්දේශ
නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම්වලින් උපරිම ප්රතිලාභ ලබා ගැනීම සඳහා ශ්රී ලංකාව පහත කරුණු කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුය.
- නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් හඳුනාගැනීම සහ සාකච්ඡා කිරීම සඳහා කැපවූ පූර්ණකාලීන පහසුකම් සහ පුද්ගලයින් ඇති කිරීම
ශ්රී ලංකාවට නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් සඳහා සුදුසු වෙළෙඳපොළ හඳුනාගැනීම, ඒවායේ ආර්ථික ප්රතිලාභ විශ්ලේෂණය කිරීම සහ සාකච්ඡා ක්රියාවලිය නිරන්තරයෙන් ඉදිරියට ගෙන යාම සඳහා පූර්ණකාලීන, තාක්ෂණික වශයෙන් දක්ෂ සහ බලගැන්වූ කණ්ඩායමක් අවශ්ය වේ.
- උපායමාර්ගික ආයෝජන සහ අපනයන අවස්ථා ඇති වෙළෙඳපොළ සමඟ වෙළෙඳ ගිවිසුම් ඇති කිරීම
ශ්රී ලංකාව නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් සඳහා ප්රමුඛතාව ලබා දිය යුත්තේ රට තුළට උපායමාර්ගික ආයෝජන ආකර්ෂණය කළ හැකි, එමෙන්ම ශ්රී ලංකාවේ අපනයන භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා ශක්තිමත් වෙළෙඳපොළක් විය හැකි රටවල් සහ ආර්ථික කලාප සමඟය. එවැනි ගිවිසුම් හරහා වෙළෙඳපොළ ප්රවේශය පමණක් නොව, තාක්ෂණය, ප්රාග්ධනය, නිෂ්පාදන ධාරිතාව සහ ගෝලීය අගය දාමයන්ට සම්බන්ධ වීමේ අවස්ථා ද පුළුල් කළ හැකිය.
වියට්නාමයේ අත්දැකීමෙන් පැහැදිලි වන්නේ වෙළෙඳපොළ ප්රවේශය, ආයෝජන, යටිතල පහසුකම්, කුසලතා සංවර්ධනය සහ තිරසාරත්වය එකම උපායමාර්ගික රාමුවක් තුළ සම්බන්ධ කිරීමෙන් ගෝලීය සැපයුම් දාමයන් තුළ රටක ස්ථානය ශක්තිමත් කළ හැකි බවයි.
ශ්රී ලංකාවට ඉහළ වටිනාකමක් සහිත, නෛතික හා ආචාර ධාර්මික ප්රමිතීන්ට අනුකූල, විශ්වාසනීය ඇඟලුම් හවුල්කරුවෙකු ලෙස ගෝලීය වෙළෙඳපොළ තුළ තම ස්ථානය තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමේ හැකියාව පවතී. එහෙත්, ඒ සඳහා නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් උපායමාර්ගිකව භාවිතා කිරීමත්, කර්මාන්තයේ තරඟකාරීත්වය වැඩිදියුණු කිරීමත් අත්යවශ්ය වේ.
ඒ අනුව, ඒකාබද්ධ ඇඟලුම් සංගම් සංසදය හෙවත් ඒකාබද්ධ ඇඟලුම් සංගම් සංසදය සහ ශ්රී ලංකාවේ ඇඟලුම් ක්ෂේත්රය ඉදිරි වර්ධන සැලසුම් සකස් කරන විට, මෙම කර්මාන්තයේ වර්ධන හැකියාව ජාතික මට්ටමින් පිළිගන්නා සහ ඒ සඳහා සහය දක්වන ප්රතිපත්තිමය ප්රවේශයක් අනුගමනය කිරීම ඉතා වැදගත් වේ.
ඇත්ත වශයෙන්ම, ඉදිරි අදියරේදී ශ්රී ලංකාවේ ඇඟලුම් ක්ෂේත්රය සාර්ථකව වර්ධනය වීමට අවශ්ය පරිසරය සහ කොන්දේසි නිර්මාණය කිරීම අද ඇති ප්රධාන අභියෝගය වේ.
