ශ්‍රී ලංකාව දුම්පානයෙන් තොර අනාගතයක් ගොඩනැගීමේ අරමුණින් කටයුතු කිරීම ප්‍රශංසනීය කරුණකි. කෙසේ වෙතත්, එම අරමුණ සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා තෝරාගන්නා ප්‍රතිපත්තිමය ක්‍රමවේදයන් ප්‍රායෝගික, නීතිමය සහ ආර්ථික යථාර්ථයන් සමඟ ගැළපෙන බවට සහතික වීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. දුම්වැටිවලින් තොර පරපුරක් නිර්මාණය කිරීමේ අරමුණ සමාජ සෞඛ්‍ය දෘෂ්ටිකෝණයෙන් ආකර්ෂණීය වුවද, එය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා යෝජනා කරන ‘පරම්පරාගත දුම්වැටි තහනමක්’ මගින් සිදු වන්නේ පාලනය කිරීමට අතිශය අසීරු නීතිවිරෝධී වෙළඳපොළක් රට තුළ වර්ධනය වීමයි.
දුම්වැටිවලින් තොර පරපුරක් යනු කුමක්ද?
දුම්වැටිවලින් තොර පරපුරක් හෙවත් Tobacco-Free Generation යනු මෑත කාලයේ ජාත්‍යන්තර වශයෙන් කතාබහට ලක්ව ඇති ප්‍රතිපත්තිමය සංකල්පයකි. එහි මූලික අදහස වන්නේ එක්තරා නිශ්චිත වසරකට පසු උපත ලබන පුද්ගලයන්ට ඔවුන්ගේ ජීවිත කාලය තුළ කිසිදු අවස්ථාවක නීත්‍යානුකූලව දුම්වැටි මිලදී ගැනීමට ඉඩ නොදීමයි. වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ සාකච්ඡාවට ලක්ව ඇති යෝජනාව අනුව, 2010 ජනවාරි 1 වැනිදා හෝ ඊට පසුව උපත ලබන පුද්ගලයන් සඳහා මෙම සීමාව පැනවීමට යෝජනා වී තිබේ. මෙම ප්‍රවේශයේ මූලික අරමුණ වන්නේ වයස් සීමාව මත පදනම් වූ සාම්ප්‍රදායික දුම්වැටි පාලන ක්‍රමවේදයකින් ඔබ්බට ගොස්, නව පරපුර දුම්පානයට යොමුවීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වා දැමීමයි.
මෙම යෝජනාව සාමාන්‍ය වයස් සීමා පදනම් කරගත් නීතිමය ප්‍රවේශයකින් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වේ. සාමාන්‍ය වයස් සීමා නීතියක් යටතේ, නියමිත වයසට ළඟා වූ පුද්ගලයෙකුට අදාළ ක්‍රියාකාරකමක් හෝ නිෂ්පාදනයක් නීත්‍යානුකූලව භාවිතා කිරීමේ අයිතිය හිමි වේ. එහෙත් මෙම යෝජනාව යටතේ, නිශ්චිත වර්ෂයකට පසුව උපන් සමස්ත පරම්පරාවකටම එම අයිතිය සදාකාලිකව අහිමි කෙරේ. එබැවින්, මෙය සාම්ප්‍රදායික වයස් සීමාවක් නොව, කාලයත් සමඟ වර්ධනය වන සහ අඛණ්ඩව නව පරම්පරාවන් ආවරණය කරන ස්ථිර තහනම් ක්‍රමවේදයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
යහපත් අරමුණක් වෙනුවෙන් අසාර්ථක ක්‍රමවේදයක්
දුම්පානය අවම කිරීම සහ තරුණ පරපුර දුම්පානයෙන් ආරක්ෂා කිරීම ඕනෑම රජයක සාධාරණ මහජන සෞඛ්‍ය අරමුණකි. එහෙත් ප්‍රශ්නය පවතින්නේ අරමුණ තුළ නොව, එය ඉටුකර ගැනීම සඳහා තෝරාගන්නා ක්‍රමවේදය තුළය.
පරම්පරාගත තහනමකින් දුම්පානය සඳහා පවතින ඉල්ලුම අහෝසි නොවේ. එය නීත්‍යානුකූල සැපයුම පමණක් සීමා කරයි. ඉල්ලුමක් අඛණ්ඩව පවතින අවස්ථාවක නීත්‍යානුකූල සැපයුම ඉවත් කිරීමක් බොහෝ විට නීතිවිරෝධී සැපයුම් මාර්ගයන් සඳහා වෙළඳපොළක් නිර්මාණය කරයි.
එබැවින් මෙහිදී මතුවන මූලික ප්‍රශ්නය වන්නේ, නීත්‍යානුකූල නිෂ්පාදනයක් තහනම් කළ හැකිද යන්න නොව, එම නිෂ්පාදනය සඳහා පවතින ඉල්ලුම පවතින විට එම අවකාශය පුරවන්නේ කවුරුන්ද යන්නයි.
ප්‍රායෝගිකව මෙම ප්‍රවේශය අසාර්ථක වන්නේ ඇයි?
පළමුව, නීත්‍යානුකූල ප්‍රවේශයක් අහිමිවන පිරිස නියාමනය නොකරන, නීතිවිරෝධී වෙළඳපොළ වෙත යොමුවීමේ අවදානමක් පවතී. නීත්‍යානුකූල වෙළෙන්දන් වයස තහවුරු කිරීම, නීතිමය සෞඛ්‍ය අනතුරු ඇඟවීම් ප්‍රදර්ශනය කිරීම සහ නිෂ්පාදන ප්‍රමිතීන් පවත්වාගෙන යාම වැනි වගකීම්වලට යටත් වේ. එහෙත් නීතිවිරෝධී ජාවාරම් ජාලයන් එවැනි කිසිදු වගකීමකට හෝ නියාමනයකට යටත් නොවන බැවින්, පාරිභෝගිකයන්ගේ වයස සම්බන්ධයෙන් සැලකිල්ලක් දැක්වීම හෝ බාලවයස්කරුවන් වෙත අලෙවිය වැළැක්වීම සඳහා ක්‍රියා කිරීම අපේක්ෂා කළ නොහැකිය. ඒ අනුව, තරුණ පරපුර ආරක්ෂා කිරීමේ අරමුණින් ඉදිරිපත් කරන ලද ප්‍රතිපත්තියක් ප්‍රායෝගික වශයෙන් නීත්‍යානුකූල වෙළඳපොළෙන් ඔවුන් බැහැර කර, වඩාත් අවදානම් සහගත නීතිවිරෝධී වෙළඳ ජාලයන් වෙත යොමු කිරීමේ අනපේක්ෂිත ප්‍රතිඵලයක් ඇති කළ හැකිය.
දෙවනුව, මෙම ප්‍රවේශය මගින් එකම සමාජය තුළ නීතිමය වශයෙන් වෙනස් ලෙස සැලකෙන වැඩිහිටි පුරවැසි කාණ්ඩ දෙකක් නිර්මාණය වේ. එනම්, නීතියෙන් නියමිත වයස සම්පූර්ණ කර ඇති වැඩිහිටි පුරවැසියන්ගෙන් එක් කණ්ඩායමකට අදාළ නිෂ්පාදනය නීත්‍යානුකූලව මිලදී ගැනීමේ අවස්ථාව හිමිවද්දී, තවත් කණ්ඩායමකට එම අවස්ථාව සදාකාලිකවම අහිමි වනු ඇත. මෙම කාණ්ඩ දෙක අතර පවතින එකම වෙනස වන්නේ ඔවුන්ගේ උපන් දිනය පමණි. එවැනි තත්ත්වයක්, නීතිය ඉදිරියේ සියලු පුරවැසියන් සමාන ලෙස සැලකිය යුතුය යන මූලික නීතිමය සහ ව්‍යවස්ථාමය මූලධර්මයන් සම්බන්ධයෙන් ගැටලුකාරී ප්‍රශ්න මතු කළ හැකිය. විශේෂයෙන්ම, එකම වයස් මට්ටමක සිටින පුරවැසියන්ට වෙනස් අයිතිවාසිකම් සහ සීමාවන් පැනවීම, නීතිය ඉදිරියේ සමානත්වය පිළිබඳ මූලධර්මය සමඟ ගැළපීමේ දුෂ්කරතාවයන් ඇති කළ හැකිය.
තෙවනුව, මෙම ප්‍රවේශය නීතිගරුක වෙළෙන්දන් සඳහා සැලකිය යුතු ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අභියෝග මතු කරයි. පාරිභෝගිකයෙකු වැඩිහිටියෙකුද යන්න තහවුරු කිරීමට අමතරව, ඔහු අයත් උපන් වර්ෂ කාණ්ඩයද පරීක්ෂා කළ යුතු වන අතර, එමගින් නියාමන සංකීර්ණතා වැඩිවේ. එමෙන්ම, නීත්‍යානුකූල පාරිභෝගික පදනම වසරින් වසර අඩුවීමත් සමඟ රජයේ බදු ආදායම පහත වැටෙන අතර, ඉල්ලුම නීතිවිරෝධී වෙළඳපොළ වෙත මාරුවීමේ අවදානම ද ඉහළ යයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජයට බදු ආදායම අහිමි වන අතර, නීතිය බලාත්මක කිරීම හා මහජන සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණය සඳහා වන පිරිවැය තවදුරටත් එලෙසම දැරීමට සිදුවේ.
තහනම් ක්‍රියාත්මක කළ රටවලට සිදු වූයේ කුමක්ද?
පරම්පරාගත තහනමක් ප්‍රායෝගිකව සාර්ථක වී ඇති බවට ලොව කිසිදු රටකින් මෙතෙක් තහවුරු කළ හැකි සාක්ෂි ඉදිරිපත් වී නොමැත. දුම්පානය සඳහා පවතින ඉල්ලුම අඛණ්ඩව පැවති අවස්ථාවල තහනම් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ප්‍රතිඵලය ලෙස දක්නට ලැබී ඇත්තේ පරිභෝජනය නතරවීම නොව, එය නීතිවිරෝධී අංශ වෙත මාරු වීමයි.
කේප් ටවුන් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂණවලට අනුව, කොවිඩ් වසංගත සමයේ දකුණු අප්‍රිකාව දුම්වැටි අලෙවිය තාවකාලිකව තහනම් කළ අවස්ථාවේදී, පාරිභෝගිකයන්ගෙන් 91% ක්ම තහනම නොතකා නීතිවිරෝධී වෙළඳපොළ හරහා දුම්වැටි ලබාගැනීමට යොමු වූ බව සොයාගෙන ඇත. දුම්වැටි මිල ගණන් දැවැන්ත ලෙස ඉහළ ගියද, තහනම පැනවීමෙන් මාස තුනකට පසුව මෙම අගය 93% දක්වා තවදුරටත් ඉහළ ගොස් තිබිණි.
භූතානයේ අත්දැකීම තවත් වැදගත් උදාහරණයකි. පූර්ණ තහනමක් පැනවුවද තරුණයන් අතර දුම්පානය අඩු වූයේ නැත. නීතිවිරෝධී ජාවාරම් සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය වූ අතර, එහි බලපෑම් සැලකිල්ලට ගනිමින් පසුව නීත්‍යානුකූල අලෙවිය නැවත හඳුන්වා දීමට එරටට සිදුවිය. 2024 වසරේ ප්‍රකාශයට පත් වූ ගෝලීය මහජන සෞඛ්‍ය විශ්ලේෂණයකට අනුව, භූතානයේ 2004 දී 18.5% ලෙස වාර්තා වූ පාසල් සිසුන් අතර දුම්කොළ භාවිතය 2019 වන විට 27.3% දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
තහනම් හා අධික සීමාකිරීම්වල ආර්ථික ප්‍රතිවිපාක පිළිබඳ පැහැදිලි උදාහරණයක් ඔස්ට්‍රේලියාවෙන් දැකගත හැකිය. දැඩි සීමා කිරීම් හේතුවෙන් නීතිවිරෝධී වෙළඳපොළ විශාල වශයෙන් වර්ධනය වී, සංවිධානාත්මක අපරාධ කණ්ඩායම් අතර ව්‍යාපාරික ගැටුම් ද උත්සන්න වී ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, සමස්ත දුම්වැටි වෙළඳපොළෙන් 50%-60% අතර සැලකිය යුතු කොටසක් නීතිවිරෝධී ජාවාරම්කරුවන්ගේ පාලනයට ලක්වී ඇත. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජයේ සුරාබදු ආදායම ඔස්ට්‍රේලියානු ඩොලර් බිලියන 16.3 සිට ඩොලර් බිලියන 3.56 දක්වා පහත වැටෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.මේ සම්බන්ධයෙන්, බලයට පත්වුවහොත් දුම්වැටි මත පනවා ඇති සුරාබදු 80%කින් අඩු කිරීමටත්, වැඩිහිටියන් සඳහා වන විකල්ප නිකොටින් නිෂ්පාදන නීතිගත කර සුදුසු බදු සහ නියාමන රාමුවක් යටතේ වෙළඳපොළට ඇතුළත් කිරීමටත් විපක්ෂ නායක ඇන්ගස් ටේලර් පොරොන්දු වී ඇත. එමෙන්ම, One Nation පක්ෂයේ නායිකා හෙන්ඩර්සන් ද සුරාබදුවලින් 75%ක් කපා හැරීමට යෝජනා කර තිබේ.
ලෝක අත්දැකීම්වලින් නැවත නැවතත් තහවුරු වන ප්‍රධාන පාඩම වන්නේ පූර්ණ තහනම් කිරීම් දිගුකාලීනව සාර්ථක ප්‍රතිපත්ති විසඳුම් බවට පත්ව නොමැති බවයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, රජයන්ට කාලයත් සමඟ තම ප්‍රවේශය නැවත සමාලෝචනය කර, පූර්ණ තහනම් කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිවලින් ඉවත් වී නියාමනය, බදුකරණය සහ හානි අවම කිරීම පදනම් කරගත් වඩාත් ප්‍රායෝගික රාමුවක් වෙත යොමුවීමට සිදුව ඇත.
දීර්ඝ ලෙස අධ්‍යයනය කළ රටවල් මෙම ප්‍රතිපත්තිය ඉදිරියට ගෙන යාමෙන් වැළකී ඇත්තේ මන්ද?
පරම්පරාගත දුම්වැටි තහනම් ප්‍රතිපත්තිය ලෝකයේ රටවල් කිහිපයක් විසින් සලකා බැලූ හෝ හඳුන්වා දීමට උත්සාහ කළද, එහි නීතිමය, ආර්ථික හා ප්‍රායෝගික අභියෝග හේතුවෙන් බොහෝ රටවල් තම ප්‍රවේශය නැවත සමාලෝචනය කර ඇත.
මැලේසියාවේදී, මෙම යෝජනාව පුද්ගල මූලික අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධයෙන් මතුවූ බරපතළ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය ගැටලු හේතුවෙන් දැඩි විවේචනයට ලක්වූ අතර, අවසානයේදී පරම්පරාගත තහනම් ප්‍රතිපාදන, පනත් කෙටුම්පතින් ඉවත් කිරීමට පාර්ලිමේන්තුව කටයුතු කළේය.
නවසීලන්තය, 2022 වසරේදී මෙම නීතිය සම්මත කළද, එය ක්‍රියාත්මක වීමටත් පෙර 2024 මාර්තු මාසයේදී සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කිරීමට තීරණය කළේය. මෙම තීරණයට හේතු වූයේ නීතිවිරෝධී වෙළඳාම වර්ධනය වීමේ අවදානම, සංවිධානාත්මක අපරාධ ක්‍රියාකාරකම් ශක්තිමත් වීමේ හැකියාව, රාජ්‍ය ආදායමට ඇති විය හැකි බලපෑම සහ විකල්ප නිකොටින් නිෂ්පාදන ඇතුළුව හානි අවම කිරීමේ ප්‍රවේශයන් මගින් දුම්පානය දැනටමත් සැලකිය යුතු ලෙස පහළ යමින් තිබීම යන කරුණුය.
මාලදිවයින, 2025 නොවැම්බර් මාසයේදී පරම්පරාගත තහනම් නීතිය හඳුන්වා දුන්නද, එරට තුළ දැනටමත් දුම්කොළ නිෂ්පාදන මිලදී ගැනීම සඳහා අවම නීත්‍යානුකූල වයස අවුරුදු 21ක් වන බැවින්, මෙම ප්‍රතිපත්තියේ සැබෑ ප්‍රායෝගික, ආර්ථික හා සමාජීය බලපෑම් තක්සේරු කළ හැකි වන්නේ 2028 වසරෙන් පසුවය.
අවසාන නිගමනය
පරම්පරාගත දුම්වැටි තහනම දේශපාලනික වශයෙන් ආකර්ෂණීය සහ මහජන සෞඛ්‍ය අරමුණු මත පදනම් වූ යෝජනාවක් විය හැකි නමුත්, ජාත්‍යන්තර අත්දැකීම් සහ ප්‍රායෝගික යථාර්ථයන් පෙන්නුම් කරන්නේ එය දුම්පානයෙන් තොර අනාගතයක් කරා ගෙන යන සරල හෝ අවදානම් රහිත මාර්ගයක් නොවන බවයි.
මෙවැනි ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් නීතිවිරෝධී වෙළඳාම සහ ජාවාරම් වර්ධනය වීම, නීත්‍යානුකූල වෙළඳපොළේ නියාමන ආරක්ෂාව දුර්වල වීම, නීතිමය හා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය ගැටලු මතුවීම සහ රාජ්‍ය ආදායම් මත අහිතකර බලපෑම් ඇතිවීමේ අවදානම සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යා හැක.
සියල්ලටම වඩා වැදගත් වන්නේ, තරුණ පරපුර ආරක්ෂා කිරීමේ අරමුණින් හඳුන්වා දෙන ප්‍රතිපත්තියක් ප්‍රායෝගිකව ඔවුන් නියාමනය වූ සහ වගකීම් සහිත නීත්‍යානුකූල වෙළඳපොළෙන් ඉවත් කර, නියාමනයකින් තොර සහ සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණ සහතික නොමැති නීතිවිරෝධී වෙළඳපොළ වෙත යොමු කිරීමේ අනපේක්ෂිත ප්‍රතිඵලයක් ඇති කළ හැකි වීමයි.
එබැවින්, දුම්පානය අවම කිරීම සහ අනාගත පරපුර ආරක්ෂා කිරීම යන අරමුණු කොතරම් වැදගත් වුවද, ඒ සඳහා තෝරාගන්නා ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාමාර්ග ප්‍රායෝගික, නීත්‍යානුකූල, බලාත්මක කළ හැකි සහ දේශීය යථාර්ථයන්ට ගැළපෙන ඒවා විය යුතුය. පූර්ණ හෝ පරම්පරාගත තහනම් ක්‍රමවේදයන් වෙනුවට, දැඩි බලාත්මක කිරීම, බාලවයස්කරුවන්ගේ ප්‍රවේශය වැළැක්වීම සහ හානි අවම කිරීමේ ප්‍රවේශයන් ඒකාබද්ධ කරන සමබර ප්‍රතිපත්තියක් දිගුකාලීනව වඩාත් ඵලදායී සහ තිරසාර විසඳුමක් විය හැකිය.
